Dołącz do nas

Geneza tańca

Geneza tańca jest po dzień dzisiajszy przedmiotem zainterosowań wielu etnografów, historyków, centropologów kultury i historyków tańca.
Definicji tańca jest wiele, ale większośc autorów uważa, że istnienie tańca jest tak dawne, jak istnienie człowieka na ziemi.

Taniec, stworzony przez człowieka, od zarania dziejów służy mu jako jednostce społecznej. Bez względu na to, czy był związany z magią i wierzeniami, czy był wyrazem emocji, źródłem komunikacji międzyludzkiej, czy zaspakajał potrzeby czysto estetyczne, zawsze wyrażał jakieś treści społeczne.

Z biegiem stuleci zmieniał się i przekształcał, rozwarstwiał i doskonalił.

Będąc jedną z for międzyludzkiego obcowania różnych warstw społecznych, służył - jako taniec obiegowy zwany toważyskim - do kontaktów społecznych, a z drugiej strony jako "wyspecjalizowany" stał się sztuką dostępną "wtajmniczonym". Specjalnie przygotowanym i w sztuce tej szkolonym tancerzom, świadomie eksponującym taniec przed zebraną publicznością."

Śledzenie rozwoju polskiego tańca towarzyskiego, jest utrudnione, ze względu na brak źródłowych opracowań, oraz zubożenie naszych archiwów i zbiorów spowodowane ostatnią wojną.

Od zarania swych dziejów człowiek znał taniec jako zjawisko ruchowe, sprawiające mu szczególną przyjemność, sięgającą nieraz stanu ekstatycznego.

Z chwilą jednak, gdy zjawisko to zaczą świadomie porządkować i stosować do określonych celów, tworzyć począ taniec, który rozwijał się dalej jako wytwór społecznej gromady.

"Taniec związany był ściśle z życiem i pracą człowieka, miał konkretne cele i zadania, posiadał charakter magiczny. Czynności magiczne jednoczyły pierwotną gromadę we wspólnym ruchu, dla wspólnego celu, toteż pierwsze formy taneczne kształtowały się w postaci tańca zespolonego."

Tańce były okazją do wyładowania nadmiaru energii człowieka pierwotnego, sposobem wyrażania jego uczuć, a pomyślny skutek zaklinań tanecznych dawał sposobność do upojenia radością, znajdującą ujście w ruchach ciała.

Magia i ekstaza leżała u podstaw tańca pierwotnego. Podkreśleniem magicznej i ekstazycznej siły tańca były towarzyszące mu odgłosy, przede wszystkim okrzyki oraz uderzenia rękami o własne ciało. Był to pierwszy akompaniament dzwiękowy do tańca.

Na wyższym szczeblu rozwoju społecznego taniec oddala się od czynności pracy, ale nadal zachowuje magiczne cele. Czynności magiczne stają się stopniowo tanecznymi pantomimami opartymi na elementach przetwarzania czynności naśladowczych w gesty umowne. Tańce tracą coraz bardziej swój magiczny cel.

Ułatwione warunki, życie dzięki korzystaniu z ognia i ulepszonych narzędzi pracy, stopniowe przechodzenie od koczowniczego do osiadłego trybu życia - sprzyjału uprawianiu tańca do celów rozrywkowych.

Wynikało to z wrodzonej człowiekowi zabawy, w której znajdował nie tylko odprężenie psychiczne, lecz także rozwijał swe uzdolnienia, tworzy się taniec popisowy. Kładąc nacisk na zręcznośc, na piękno ruchu, na samą przyjemność tańczenia. Pojawiają się nowe cele i zadania tańca, jak np. tańce miłosne z przewagą elementów lirycznych, świadczące o rozwoju uczuciowego życia człowieka.
W miarę postępu techniki i udoskonalania narzędzi pracy powstają również i udoskonalają się pierwsze instrumenty perkusyjne, naśladsujące znane człowiekowi odgłosy natury, np. stukanie kawałkami drewna, wydobywanie dzwięków z różnych piszczałek.
Przejście od stopnia wspólnoty pierwotnej, do rozwiniętego ustroju rodowego pociąga za sobą dalsze przemiany społecznej funkcji tańca i jego formie, oddalającej się coraz bardziej od wiernego naśladownictwa.

Dawna naśladowcza pantomima przekształca się w pantomimy artystyczne z zastosowaniem masek.

Przez włożenie masek tańczący utossamia się z przedstawionym zwierzęciem, odgrywa pewną "rolę taneczną".
(...)Zjednoczenie się rodów wprowadziło do życia plemiennego wiele uroczystości o społecznym znaczeniu, jak np. zwycięstwo wojenne, śmierc wodza, tp.
" Z każdą urczystością związane były różnorodne obrzędy taneczne, służące umocnieniu plemienia, łączyły się ze zdarzeniami społecznego i osobistego życia jego członków, wyrażały wspólną wiarę w siłę oddziaływania tańca zbiorowego jako funkcji jednoczącej gromadę dla wspólnego celu."

Organizacja plemienia, zajęcia rolnicze, pasterskie i myśliwskie, oraz wiara w demony, zaludniające leśne uroczyska, moczary, górskie szczyty, wykształciły różne obrzędy i zwyczaje taneczne: wegeacyjne, weselne i pogrzebowe. Były one związane z kultem przodków, sił przyrody i płodności. Początkowo za pomocą tańca oddawano boską częśc siłą przyrody, upostaciowanym w wielu osobach bogów i bóstw. Były to taneczne korowody posówające się przy wtórze śpiewu i klaskania wokół ołtarzy, posągów, świętych drzew czy ognisk. Po przejęciu chrześcijaństwa obrządek ten przemienił się w taneczną zabawę ludową. Tańczono z okazji świąt ludowych, obrzędów weselnych, dożynek czy winobrania. Ten tradycyjny zwyczaj łączenia z wszystkimi uroczystościami kultowymi czy rodzinnymi został zakazany przez kościół szeregiem sórowych dekretów potępiających taniec. Misjonarze wędrujący po Europie głosili kazania przeciw grzesznym tańcom świeckim. W jednym z nich czytamy: "Coraz bardziej ponoszący się taniec jest kręgiem koła zaczarowanym w środku którego znajduje się szatan rozpętujący żądzę tanecznej rozrywki czort zdobywa dusze ludzkie, upija je zawrotnie, oślepia i wiedzie na wiekuiste potępienie. Z tańcem wiązą się wszystkie grzechy". Nie mogąc jednak zwalczyć wszystkich zwyczajów związanych z tańcem, Kościół wprowadza tańce do obchodów świąt chrześcijańskich. Tańczono na polach przykościelnych, zwanych cmentzrzami i w kruchtach z okazji nowych świąt, np. powitanie noewgo roku, powiązane z kultem Matki Boskiej, chrzcin i ślubów. Miały być one jedyną dopuszczalną formą tego wymysłu ludzkiego. W XIII wieku tańce były już zamierzonymi towarami artystycznymi, chociaż nadal związane były z tematyką religijną. Zaczęto dowolnie wprowadzać pierwiaski religijne do form czysto świeckich, np. postacie biblijne w maskaradach ulicznych. Zapoczątkowana już w poprzewdnich stuleciach laicyzacja tańcca postępowała szybko, wyzwalająca go spod rygorów i zakazów kościoła. Najstarsze ślady tańca świeckiego znajdujemy w wieku XII i XIV. Widowiska taneczne przenosiły się ze świątyń na place i targowiska, co stało się początkiem ześwietczenia sztuki tanecznej. Występować w tańcu zaczęła rubaszna parodia taneczna, komizm, realizm i układane sceny muzyczno-taneczne, wykonywane z okazji odpóstów świąt kościelnych i uroczystości świeckich. "W skótek klasowego rozwarstwienia społeczeństwa feudalnego, kultura taneczna tego okresu przybiera odrębne oblicze, wśród rycerstwa i seniorów na dworach królewskich, wsród mieszczan i szerokich mas chłopskich. Każda z tych warstw społecznych, ma odrębne zwyczaje i formy taneczne, chociaż współzależność ich jest jeszcze nie znana."Często zwyczajowy taniec ludowy rzenosił się do miasta gdzie adaptowano go do swoich potrzeb. Wieś nadal czerpała wzory taneczne z dawnych słowiańskich zwyczajów, zachowujęce swoje odrębne tradycje społeczne, miasto natomiast chciało by taniec zaspokajał rozrywki, oraz obrazował w artystycznym przetworzeniu jego własne życie, dawał możnośc pośmiania się z codziennego życia, lub ludzkich przywar, odtwarzanych swawolnie i groteskowo przez tancerzy. Charakterystyczną cechą tańców polskich tego okresu była zespołowość. Na dworze królewskim, szczególnie za panowania Bolesława Śmiałego, wielkiego miłośnika tańca, ppanowały wymyślne tańce które docierały do polski z krajów o bardziej rozwiniętej kulturze. Z biegiem czasu taniec stał się przyjemnością życia dworskiego. Za panowania Kazimierza Wielkiego nastąpił wzmożony napływ zagranicznych obyczajów tanecznych. Dwory polskiechętnie przyjmowały napływających z zagranicy rybałtów i tancerzy z innych krajów, szczególnie z Włoch. Taniec urozmaicał święta, zjazdy, uroczystości, rocznice, chrzciny, wesela, jarmarki, a także zwycięztwa polityczne. Uważano, że taniec powstał ku radności ludności, by powiadał o radościach i szczęściu, pomagał zapomniec o troskach. "W okresie renesansu taniec zdobył jeszcze większą popularność. Renesansowe "odkrycie" człowieka, jego duchowych przeżyć i pięknego ciała wyzwoliło chamowaną chęć czerpania z życia wszelkich przyjemności. Wyrazem tego stał się kult piękna ciała ludzkiego w tanecznym ruchu. Pociągało to za sobą wzrostwymagań estetycznychj, co za tym idzie podniesienie poziomu techniki tanecznej i pierwszych kompozycji tanecznych." Wynalazek druku umożliwiał wydawanie pierwszych książek o tańcu.

Wzrasta w tym czasie pasja użądzania i oglądania wszelkich widowisk, a bogaci książęta i patrycjusze nic nie szczędzą wydatków na rozwój sztuki podnoszącej ich znaczenie. Lubowanie się w przepychu i zbytki, świadczącym o możliwościach protektorów, przyczyniło się do nadania tańcom wspaniałej oprawy zewnętrznej, wyrażającej się w przepychu kostiumów i dekoracji, w monumentalnych formach widowisk, oraz w stosowaniu pomysłowych efektów technicznych.

Kultura taneczna właściwa uprzywilejowanym warstwom społecznym i służąca ich potrzebom, była kulturą elitarną.

Zygmunt Stary dażył rozrywkę taneczną na swym dworze specjalnymi przywilejami.

Królowa Bona rozkrzewiła w polsce zwyczaje taneczne swojej ojczyzny.

W życiu dworskim taniec ma nadal wielkie znaczenie, wpływa nawet na ustalone zasady etykiety dworskiej.

Taniec i muzyka były sztukami otaczanymi pieczołowitą opieką zwłaszcza przez ostatnich Jagiellonów. Posiadali oni wielkie kapele śpiewaków, instrumentalistów i tancerzy.

Jeszcze w Xvi wieku tańczono przy akompaniamencie muzyki i śpiewu, z biegiem lat coraz mniej śpiewało do tańca, a coraz większe naczenie przywiązywano do muzyki, przyczyniając się do powstania instrumentów.

Wiek XVII stanowi dalszy okres w rozwoju sztuki tanecznej gdyż dokonał się wówczas trzech jej nurtów: tańca widowiskowego w formie baletu, tańca towarzyskiego i ludowego. Formy tańców towarzyskich i ludowych wchodzą jeszcze do widowisk, mają już jednak inne założenia i podlegają różnym przetworzeniom. Emancypujące się coraz bardziej mieszczaństwo szukało własnych form tanecznej zabawy. Stały się nimi publiczne bale maskowe, powstałe na gruncie dawnych zwyczajów przebierania się i nakładania masek. W 1715 roku dyrekcja Królewskiej Akademii Muzyki uzyskała przywilej królewski na urządzanie publicznych balów maskowych w swej sali, dostępnych dla wszystkich, za płatnymi biletami wstępu. Bawiono się tam łagodnie i wesoło, a zamiłowanie do tańcca przenikało do coraz większych warstw społeczeństwa.

Wszystki tańce dworskie w XVII i XVIII wieku były tańcami par wykonywanymi określoną, zwykle nie wielką ich ilość i utrzymaniu w ryzach ścisłej etykiety.

W XIX wieku na zabawach i balach tańczono zarówno tańce zbiorowe, jak i parowe, jednak pod wpływem romantycznego indywidualizmu formy zbiorowe rozpadły się stopniowo na tańczące osobno i swobodne pary, proces ten zapoczątkował formowanie się współczesnego tańca towarzyskiego.

Wśród nowych form przeważały tańce pochodzenia niemieskieco i słowiańskiego.

W okrescie niewoli narodowej taniec przyją na siebie dużo bardziej odpowiedzialne funkcje. W poznaniu powstało Koło Towarzyskie, które organizowało dla ludności polskiej życie towarzyskie i taneczne, służył również integracji społeczności polskiej gnębionej przez zaborcę.
Równolegle rozpoczyna się proces zanikania tańca ludowego na wsi. Tańce mieszczański przeniknęły na wieś.

W pierwszej połowie XX wieku wraz z szybkim wzrostem i rozwojem miast, przemysłu i wielkimi wynalazkami technicznymi, dokonało się przekształcenie stylu życia, obyczajów, form rozrywek, pojawiły się nowe tańce towarzyskie o znaczeniu funkcjonalnym, dające łatwą rozrywkę fizyczną i odprężenie po wyczerpującej nerwowej pracy.

Po pierwszej wojnie światowej dla spragnionych rozrywki i zapomnienia organizowano pierwsze dancingi. Rozpowszechniła się moda na nowe tańce towarzyskie, powstające często samorzutnie i zaspokajające odwieczną potrzebę wyżycia się w ruchu tanecznym ujętą w rygory obyczajowej epoki.

Dodaj komentarz


Kod antysapmowy
Odśwież

PDFDrukujEmail
Wpisany przez Redakcja środa, 19 marca 2008 12:20